خلاصه مديريتي
موضوع و جمع‌بندي مفهومي و نظري تحقيق
بررسي علمي و جامع علل عدم عنايت گروه‌هاي مختلف مردم به ويژه اقشار متعلق به طبقات متوسط و بالا که امکان انتخاب و گزينش کالاي خارجي را دارند، موضوع پژوهش مفصلي است که اصل آن در ادامه خلاصه مديريتي حاضر ارائه مي‌گردد. در اين تحقيق نخست به شرايط و فضاي انتخاب از دو منظر انسان اقتصادي يا انسان عقلانيِ آگاه به منافع خود و محاسبه‌گر و انسان غيرعقلاني که تحت تأثير ايستارها يا نگرش‌هاي جا افتاده، تبليغ و مغزشويي، مي‌تواند به انتخاب دست زند، پرداخته شده است. پس از معرفي بنيان مفهومي بحث و معرفي و تعريف مفاهيم کليدي که از پيوند آنها، مشکل يا مسئله پژوهشي به کف مي‌آيد و آمادة بررسي علمي و روشمند مي‌گردد، ارائه چارچوب نظري تحقيق لازم مي‌آيد. ليکن قبل از اقدام بدين امر بايد ضمن محدود و دقيق کردن موضوع و تعيين حدود و ثغور بحث به معرفي شاخص‌هاي قابل اندازه‌گيري براي مفاهيم کيفي که طيفي از معاني گوناگون را مي‌توانند در بر گيرند و از ديدگاه‌هاي متفاوت، بار مفهومي متغيري به‌خود مي‌گيرند، اقدام کرد. پس آنگاه، از ضرورت و اهميت تحقيق ياد کرد و به اين پرسش پاسخ داد که چرا صرف وقت و هزينه اقدام به تحقيق قابل توجيه است؟ ضرورت و اهميت تحقيق در بحث حاضر آن‌چنان بديهي است که به توجيه جدي و مفصل نيازي ندارد، زيرا جايگزين کردن کالاي ساخت داخل به‌جاي مشابه خارجي، از نظر اقتصادي امري کاملاً منطقي، موجه و بديهي است. اما مسئله تنها بدين امر خلاصه نمي‌شود. توجه به کالاي ساخت داخل و خريد آنها به معني پويا گردانيدن زندگي اقتصادي کشور، تقويت صنايع ملي و ايجاد اشتغال است. با ايجاد اشتغال کاهش بيکاري رخ مي‌دهد. تزريق دريافت‌ها به بازار بازخورد تازه‌اي جهت تقويت بازار، اشتغال بيشتر، کاهش فقر، جرايم و آسيب‌هاي اجتماعي، تقويت بنيان خانواده، آرامش روحي و رواني افراد و لذا کاهش استرس‌هاي محيطي و بيماري‌هاي رواني و در يک جمله تقويت بهداشت رواني جامعه و سلامت اجتماعي به‌بار مي‌آورد. ارزش چنين مواردي را چگونه مي‌توان اندازه‌گيري کرد؟ و برکنار از همة اين موارد، بحث‌هاي بالا سنگ‌بناي تدوين سياست‌ها، تدوين راهبردها، تبديل راهبردها به تاکتيک‌ها (راه‌کارها) و بالاخره تجلي همة اين بحث‌ها در پروژه‌هاي مختلف مرتبط با حيطه بحث تحقيق حاضراست. بدان‌اميد که به‌تدريج و بر پاية تلاشي آگاهانه مصرف کالاي ساخت داخل تا آنجا که معقول است و به اصل رقابت صدمه نمي‌زند، جايگزين مصرف کالاي ساخت خارج گردد. رقابت يادشده جهت پوياسازي و بهبود کيفيت کالاي داخلي ضرورتي تام و تمام دارد.

گزارش تحقيق ضمن طرح موضوعات بالا و ارائة چارچوب مفهومي تحقيق، موضوع تحقيق و دلمشغولي (concern) يا پرسش اصلي تحقيق را به بحث گذارده است.

مي‌توان به طور خلاصه مباحث مطروحه را جمع‌بندي و چنين گفت:

پرسش اساسي اين تحقيق دلايل ترجيح کالاي خارجي بر نوع ملي مشابه به‌شمار مي‌رود. به زبان ساده، چرا لايه‌ها و گروه‌بندي‌هاي اجتماعي که بر بنيان‌هاي اقتصادي و فرهنگي شکل مي‌گيرند يعني مردم، کالاي ساخت خارج را بر مشابه داخلي رجحان مي‌نهند و اين امر بر تصميم‌گيري آنان مؤثر است؟ با طرح چنين پرسشي معلوم مي‌گردد که روش‌شناسي تحقيق بايد از چند منبع گردآوري اطلاعات بهره جويد:

1. از مطالعات کيفي به‌طور کلي (مشاهده آزاد، مشاهده مشارکتي، سرگذشت‌نويسي، مصاحبه عميق، مصاحبه متمرکز گروهي) بايد سود جست و در کنار آن:

2. به نظرسنجي روشمندي از جامعه پرداخت که اساساً در مورد مصرف کالا موضوعي مرسوم، دايمي و متنوع است. بررسي ذائقه خريداران، براي سال‌هاي متوالي موضوع مهم رشته‌هاي علمي متعدد در دنياي اقتصاد و بازرگاني و مديريت، بوده است. اين آگاه شدن اگر نوع سنتي آن را نيز مد نظر داشته باشيم به دوران باستان باز مي‌گردد. آگاه شدن از انديشه ديگري، مهم‌ترين سازوکار يا مکانيسم ادامه حيات بشري است، به همين دليل بسياري از آن به‌عنوان اصل بديهي يا آگزيوم ياد مي‌کنند گرچه با تعريف اصل بديهي کاملاً هماهنگي ندارد. اما چنين تلقي‌اي اهميت مسئله را مي‌رساند. آگاه شدن از انديشه ديگري به عنوان اصل ضروري جامعه با استفاده از زبان مهم‌ترين واسطه هم‌انديشي اجتماعي، به صدها موضوع و مورد تقسيم مي‌شود که مفاهيم کلي‌اي مانند آگاه شدن سياسي، جمعي، خانوادگي تنها چند مورد انگشت‌شمار اما مهم از آن صدها موضوع است. کالا بر پاية تصميم خريدار به‌فروش مي‌رسد که اين تصميم مبناي ترجيحات است، بدين معنا که وقتي وجود تقاضا محرز باشد، اين اطمينان وجود دارد که در جامعة مفروض، انواع تقاضا يعني تقاضاي قابل تحقق، تقاضاي مرزي و بالاخره تقاضاي نامحقق از هم تفکيک گشته و مشخص مي‌گردد. حال اين پرسش مطرح مي‌شود که اين تقاضا با چه نظام انديشه‌اي بين افراد مثلاً بين زن و شوهر، اعضاي خانواده، تک تک افراد به تصميم‌سازي و بالاخره به تصميم‌گيري منجر مي‌شود؟ به‌طور خلاصه براي دستيابي به اين موضوع بايد نمونه‌اي معرف از جمعيت تهران و شهرهاي مشهد، اصفهان، شيراز، تبريز و اهواز انتخاب گردد و پرسشنامه جامع نظرسنجي صرفاً در باب مصرف کالا و نظام ترجيحات تدوين، مورد آزمون اوليه و آزمون نهايي قرار گيرد. در زير بايد چکيده بحث‌هاي مطروحه با توجه به تسلسل منطقي و روال بحث‌هاي روش‌شناختي ارائه گردد. يعني قدم‌هاي برداشته شده در جهت شناخت نظر مردم در مورد ترجيح کالاي خارجي بر نوع مشابه داخلي صرفاً با توجه به محدوديت فضاي يک خلاصه مديريتي اشاره شود و ضمن بيان جوهر هر بخش، هر قدم برداشته شده معرفي و جمع‌بندي نهايي ارائه گردد و به برخي رهنمودهاي عملي‌تر نيز گرچه در کليت آنها اشاره شود. در آغاز بايد مفهوم انتخاب از جهات گوناگون به ويژه در قالب انسان اقتصادي عقلاني و انسان ناعقلاني بر پاية ده‌ها دليل عاطفي، قومي، خوني، زباني، فرهنگي و ساختاري مورد ارزيابي قرار گيرد. تفسير پروژه‌اي اين موضوع را مي‌توان به شرح زير مطرح کرد:



دفتر پژوهشهاي فرهنگي بهار 1382