بورس فلزات در روزهای پایانی شهریورماه سال گذشته با هدف متشکل ساختن معاملات فلزات وارد چرخه اقتصاد ایران شده تا بازار را از پراکندگی معاملات و رانتهای مختلف ناشی از فقدان اطلاعات و آشفتگی برهاند .

اسحاق جهانگیری وزیر صنایع و معادن می گوید : راه اندازی بازار فلزات گامی در جهت حذف رانت خواری و ایجاد شفافیت درعرضه و تقاضای این محصولات است .

محمد شریعتمداری از بورس فلزات به عنوان یکی از بزرگترین تحولات اقتصادی ایران در دولت اصلاحات نام می برد و می گوید: با راه اندازی بورس فلزات یکی از آرزوهای دیرینه بخش بازرگانی ایران برآورده شده است .

به گفته آقای شریعتمداری ، توسعه بازار سرمایه و ایجاد بورس کالا برای رفع نگرانی های جدی فعالان این بخش اعم از تولید کننده ، وارد کننده ، صادر کننده و مصرف کننده مورد توجه دولت قرار گرفته که اکنون بخشی از آن تحقق یافته است .

وزیر بازرگانی ، ناپایداری قیمت کالا دربازار ، عدم شفافیت ، وجودانحصار و فعالیتهای زیرزمینی را از جمله نگرانی های فعالان بخش فلزات خواند و گفت : با راه اندازی بورس فلزات بخش از این نگرانی ها رفع شده به طوری که می توان به آینده تولید و تجارت در این بخش امیداور شد .

بورس فلزات اولین بورس کالایی ایران پس از سه سال برنامه ریزی روز سه شنبه 25 شهریور با حضور مقامات اقتصادی آغاز به کار کرده است و درحال حاضر سه فلز فولاد ، آلومینیوم و مس داد و ستد می شود و معامله فلزات دیگر وقتی مجاز خواهد شد که از سوی هیات پذیرش بورس فلزات مورد موافقت قرار بگیرد .

بورس فلزات با 11 کارگزار که شش نفر آنها کارگزار بورس اوراق بهادار و 5 نفر نیز کارگزار فلزات هستند ، فعالیت خود را شروع کرده و قرار است گسترش فعالیت بر تعداد آنها افزوده شود .

بازار گسترده

بافعالیت بورس فلزات ، قیمت گذاری فلزات بعد از دو دهه از کنترل دولت خارج شده و در اختیار این بازار تازه پاگرفته قرار گرفته است .

نظام قیمت گذاری کالاها بعد از پیروزی انقلاب به صورت سهیمه بندی از سوی دولت اعمال شده . با توقف جنگ ایران و عراق و افزایش تولید فلزات ، مقررات نظام سهمیه بندی کمی تعدیل شد اما کالاهایی نظیر فولاد ، آلومینیوم ومس تا همین یکی دو سال پیش نیز تابع نظام قیمت گذاری دولتی بود .

به عقیده کارشناسان ، بازار فلزات در ایران بازاری با یک شبکه پیچیده است که بیش از همه در آهن و فولاد خلاصه می شود . جنگ تحمیلی و نیاز به بازسازی ، توسعه زیربناهای کشور و پهناور بودن سرزمین از عواملی هستند که به گستردگی و پیچیدگی آن کمک کرده اند . ایران زمانی با واردات بیش از 3 میلیون تن فولاد از بزرگترین وارد کنندگان فولاد جهان محسوب می شد همچنین دردهه 60 و در خلال جنگ ، تولید فولاد کمتر از یک میلیون تن بود و بازار فولاد تحت تسلط بی چون و چرای تجار وارد کننده این محصولات قرار داشت زیرا بخش عمده ای از نیاز کشور از خارج وارد میشد .

پس از پایان جنگ تحمیلی و آغاز بازسازی ، تولید فلزات به ویژه فولاد افزایش یافت ودر سال گذشته حدود 6/8 میلیون تن محصولات نهایی فولاد در کشور تولید گردید (ظرفیت ایجاد شده تا پایان سال 82 حدود 05/10 میلیون تن می باشد) و ایران از یک وارد کننده نسبتا" مهم به یک صادر کننده کوچک تبدیل کرده است ، هرچند برخی از نیازهای داخلی همچنان از خارج تامین میشود .

واردات فولاد نیز در سا ل گذشته به رقم شش و نیم میلیون تن رسیده است و محمد خاتمی رئیس جمهوری با اشاره به آن می گوید : نیاز صنعت ساخت و ساز کشوربه 16 میلیون تن فولاد – یعنی بیش از دو برابر سال 78 – رسیده که این مسئله نشان دهنده رشد صنعت و تسریع تحول د ر کشور است .

در برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی پیش بینی شده است ظرفیت تولید فولاد به 20 میلیون تن در سال افزایش یابد که دو میلیون آ ن از سوی بخش خصوصی تولید خواهد شد .

شفافیت بازار

صنایع فولاد ، آلومینیوم و مس درانحصار دولت قرار دارد و ایجاد بورس فلزات تهران می تواند به شفاف سازی این بخش منجر شود .

به گفته وزیر بازرگانی ، باید زمینه شکل گیری بازارهای مشابه که هدف اصلی آن رفع انحصار است فراهم شود .

بخشی از فلزات مورد نیاز از خارج وارد می شود و بازار فلزاتی نظیر فولاد در سالهای گذشته دستخوش فراز و نشیبهای بسیاری بوده است .
گاه افزایش قیمت فولاد صدای مصرف کنندگان را درآورده و گاه افزایش واردات ، تولید کنندگان عمدتا دولتی را به درد سر انداخته است .
به گفته آقای شریعتمداری ، تسهیل تجارت در بخش صادرات و واردات یکی از اهداف گسترش بازار سرمایه و ایجاد بورس کالا در ایران است .
راه اندازی بورس فلزات در برنامه توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی پیش بینی شده و قراربود مدتها پیش فعالیت خود را آغاز کند اما به گفته وزیر صنایع و معادن " هرچند با تاخیر ولی سرانجام تحقق یافت ."
بورس فلزات در چارچوب قانون بورس اوراق بهادار تهران فعالیت خواهد کرد و مقررات حاکم برآن همان قوانین و مقررات بورس بهادار است و ابزارهای مالی مورد استفاده در این بورس نیز هما ن ابزارهای مالی بورس اوراق بهادار خواهد بود.

آینده فلزات

راه اندازی بورس فلزات در ایران ، این پرسش را مطرح کرده است که آینده فلزات در ایران چگونه است و آیا ایران می تواند عامل تعیین کننده قیمت فلزات در منطقه باشد .

آقای جهانگیری می گوید : " وجود ذخایر عظیم سنگ آهن ، بیش از پنج درصد ذخایر مس دنیا و برخی مواد اولیه مصرفی در صنایع آلومینیوم بخشی از مزیتهایی است که این امکان را برای ایران فراهم می کند . "

ولت به عنوان بزرگترین تولید کننده فولاد هنوز بی رقیب است ولی به گفته وزیر صنایع و معادن طرح هایی توسط بخش خصوصی با ظرفیت دو میلیون تن دردست اجرا است .

ظرفیت تولید مس ایران 150 هزار تن درسال است که قرار است با راه اندازی فازهای بعدی طرح توسعه مس سرچشمه و طرحهای جانبی آن به 350 هزار تن برسد .

تولید آلومینیوم در ایران با مشکلاتی مواجه است زیرا بوکسیت به عنوان مواد اولیه تولید آلومینیوم باید ازخارج وارد شودکه از جمله اقدامات انجام شده در این زمینه از سوی دولت برای تامین این مواد سرمایه گذاری در معادن بوکسیت گینه بوده است .
د رحال حاضر آلومینیوم اراک (ایرالکو) بزرگترین واحد تولید آلومینیوم است و سالانه حدود 120 هزار تن آلومیینیوم تولید می کند .

ظرفیت تولید سالیانه آلومینیوم المهدی بندرعباس 330 هزار تن است که حدود
50 هزار تن از این ظرفیت عملی شده و سالیانه وارد بازار می شود.
قرار است کارخانه 280 هزارتنی جاجرم که به تازگی راه اندازی شده است امسال 190 هزار تن محصول تولید کند .
در این بازار علاوه بر تولیدات داخلی ، محصولات خارجی نیز دا د و ستد می شود و کارشناسان بازار فلزات ، افزایش عرضه محصولات خارجی در بورس فلزات را عاملی برای رقابت بیشتر ارزیابی می کنند و معتقدند به این وسیله قیمتها از انحصار خارج ومنطقی خواهد شد.



خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی وزارت صنایع و معادن
1/4/1383