بخش اعظم کالاهای صنعتی کشور زیرمجموعه اداره کل صنایع الکتریکی و فلزی است . لوازم خانگی ، تلویزیون ، رادیو ، فولاد ، .... شاید بتوان این بخش را از مجموعه های موفق و رقابتی کشور نام برد . مدیران این بخش نیز در برنامه ریزی خود جدی هستند. آنها معتقدند که " تنها صنعت رقابتی قادر به تداوم حیات است " و اگر امروز به هر دلیلی از صنعت حمایت کاذب صورت گیرد فردا رقبای ما این حمایتهای کاذب را دور زده و ضربه خود را به صنعت وارد می کنند.

به همین دلیل مظفر اعوانی مدیرکل صنایع الکتریکی و فلزی وزارت صنایع و معادن نسبت به واردات کالا با تعرفه چندان حساسیتی نشان نمی دهد و معتقد است ، بنگاههای اقتصادی باید بفکر کاستن از هزینه هایشان باشند. مشروح مصاحبه با وی را که توسط خبرنگار شبکه مرکزی پایگاه اطلاع رسانی وزارتخانه انجام شده است در ادامه می خوانید :

س : وزارت صنایع و معادن برای پیگیری بحث تعرفه ها تا چه اندازه جدی است و ما تا چه اندازه توانستیم در این بحث جلو برویم ؟

ج : در رابطه با حیطه وظایف خود ما یعنی در صنایع الکتریکی و فلزی، مسئولیت بحث تعرفه ها در واقع با ماست آنهم به صورت تخصصی. بحث تعرفه ها یک الزام قانونی است که طبق ضوابط ماده 115 قانون برنامه سوم دستگاهها موظفندموانع غیرتعرفه ای را بر طرف کنند و تعرفه ها را جایگزین کنند .

این بحث در مجموعه صنایع الکتریکی و فلزی به صورت جدی چند سالی است که عمل شده و ما در حال حاضر هیچ کالائی را نداریم (در مجموعه خودمان ) که در واقع نیاز به مجوز ورود داشته باشد. دو سه سال است که کلیه کالاها مجازند به صورت تعرفه ای وارد شوند و کار، کار جدیدی نیست یعنی این کار به تدریج انجام شده است از بعد از سال 78 تا الان .
تعرفه ها متناسب با وضعیت تولید کننده ها، آخر هرسال برای سال بعد بازنگری می شود پایان سال گذشته هم برای امسال بازنگری شده .

س – آیا در این 3 سال بدنبال کاهش تعرفه ها بوده اید ؟

ج – نه در جهت کاهش تعرفه ها نبوده ایم اما در جهت متوازن کردن تعرفه ها بوده ایم. نیت، نیت کاهشی نبوده، چون میانگین تعرفه در کشوربالا نیست . یعنی تعرفه کالاها حدود 21% است که تعرفه بسیار مناسبی است . ولی تعرفه ها نسبت به یکدیگر موزون شده . یعنی برخی از تعرفه ها که بالا بوده و مصرف کننده اش خود صنعت بوده سعی کردیم که سبکتر بشود و کاهش پیدا کند که درواقع هزینه های تمام شده کاهش می یابد .

س : نسبت به سال 81 چطور آیا تعرفه ها کاهش یافته است ؟

ج : نه به طور مشخص روند ، کاهشی نبوده ، یعنی حمایت از صنعت به طور تعرفه ای کاهش پیدا نکرده . بعضی از کالاها در واقع افزایش هم پیدا کرده و برخی کالاها کاهش پیدا کرده ولی برآیند و میانگین در واقع ثابت بوده است .

س : می توانید بفرمائید متوسط نرخ تعرفه سال 81 چقدر بوده ، 82 چقدر شده و امسال قرار است که چقدر باشد ؟

ج : به صورت عدد قابل مقایسه با هم نیست . چون یک تغییر رویه در این تعرفه ها آخر سال گذشته انجام شده، تعرفه های شش رقمی گمرک شکسته شده و تعرفه های 8 رقمی جای آنرا گرفته است . لذا تعداد کالاهای کتاب افزایش پیدا کرده است . میانگین ها هم قابل مقایسه نیست. اگر حدودی بخواهم بگویم میانگین تعرفه کالاهای ما در سال 82 ، 20% بوده که امسال 21% شده است . البته این میانگین تعرفه هاست . در این تعرفه ها ، تعرفه 4% هم است و تعرفه 50% هم است . ولی میانگین کل تعرفه ها چنین رقمی است .

س – این میانگین براساس جمع جبری آنها ست یا براساس وزنی که در اقتصاد کشور دارد؟

ج – این به اصطلاح در اصطلاح جهانی به آن میانگین" Onwaited " می گویند. یعنی جمع جبری تعرفه ها. میانگین وزنی یعنی اینکه کالاها چقدر وارد می شود و متناسب با وزن واردات باشد که آن کاری است که باید گمرک حساب بکند و ما اطلاعاتش را نداریم . ما به استناد ظاهر کتاب همیشه مقایسه می کنیم . معمولا" در دنیا هم این شکلی اعلام می کنند.
یعنی به استناد کتاب تعرفه ای میانگین را اعلام می کنند . یعنی چیزی است که عرف در سایر کشورهاست .

س : رقم 20% که ما به عنوان تعرفه انتخاب کردیم رقم خوب و متوسطی است . ولی خوب در بعضی از کالاها می بینیم که این حمایت خیلی بالاست و در بعضی کالاها خیلی پایین . ولی بعضی از کالاهای مهم، کماکان از تعرفه های حمایتی 40 الی 50% برخوردارهستند . دربرنامه چهارم آیا برنامه ای برای کاهش آن داریم تا شاهد افزایش قدرت رقابتی آنها باشیم ؟

ج – به این جزئیات پرداخته نشده است . اینها بیشتر برنامه های داخلی خود دستگاههاست. اما درحال حاضر وزارتخانه درصدد تدوین یک برنامه 4 الی 5 ساله برای تنظیم تعرفه است که تدوین آن مدتی طول می کشد .

س : در بیشتر محصولات این بخش با افزایش تولید مواجه بودیم . یعنی در این بخش رقابت خوب است . اما بعضی از بخشها در عین اینکه رشد داشته اند اما گلایه زیادی از واردات دارند . شما به عنوان وزارت صنایع و معادن آیا گلایه اینها را از واردات قبول می کنید یا اعتراض آنها را ناشی از مشکلات درون بنگاهی می دانید؟

ج : ما درواقع یک صنعت همگن و موزونی نداریم . ما واحدهایی با ویژگیهایی مختلف در صنعتمان داریم . این مطالب درست است . گاهی واردات متنوع واحدها را اذیت می کند، مبادی ورودی کالا بسیار متنوع است . اعداد تعرفه های گمرکی داخلی " کتاب " گاهی شفاف نیست . البته طی یکی دو سال اخیر به سمت شفاف سازی و کاهش مبادی ورود حرکت کردیم. یعنی قوانین روز به روز شفاف تر می شوند . معافیتها لغو می شوند تا درواقع همه بدانند که در کجا واقع شده اند و با چه نسبتهایی باید رقابت کنند . ولی گاهی مواقع کالا از مبادی غیرطبیعی (گاهی قاچاق است و گاهی از موقعیتهای معافیتی و امثال اینهاست ) که کالا وارد بازار می شود. از سوی دیگر تولید کننده در داخل کشور مثلا" عوارض مختلف پرداخت می کند اما وارد کننده این را پرداخت نمیکنند.یا در اینجا فضای قانون کار ، فضائی است که هزینه سنگین بر واحدهای تولیدی اعمال میکند و تولید کننده های خارج از کشور در واقع این فضا را ندارند . با نیروهای بسیار کمتر و بهره وری بالاتر کار میکنند. این باعث می شود که کالای داخلی نتواند با کالای وارداتی که ارزان وارد شده و حقوق واقعی را پرداخت نکرده رقابت کند . جدای از آن، یک گروهی از واحدها هستند که در داخل خودشان مشکل دارند . یعنی خودشان دارای ناکارآمدی هستند . یا ماشین آلات فرسوده دارند یا سیستم مدیریتی مناسب ندارند . یا سرمایه کافی ندارند . اینها در واقع معضلاتی است که کالای خارجی ندارند .

س : البته این سئوال را باید از مسئولان وزارت بازرگانی پرسید اما اگر از شما بپرسند شدت قاچاق کالا در این کالاهای زیرمجموعه مانسبت به سالهای قبل افزایش پیدا کرده یا کاهش چه پاسخی می دهید ؟

ج : راجع به خود قاچاق آماری وجود ندارد اما " روندها " کاهش قاچاق را نشان میدهد . چراکه تولید بسیاری از محصولات افزایش یافته و این امر می تواند بیانگر کاهش قاچاق باشد . از طرف دیگر آمار واردات رسمی کالا نشان می دهد که یک یخش از قاچاق به سمت ورود قانونی کالا هدایت می شود . یعنی آمار واردات کالا و لوازم خانگی در گمرک سال گذشته حاکی از این بود که ورود آنها اظهار می شود. در سنوات قبل کالا در گمرک " اظهار " نمی باشد ولی الان تلویزیون در گمرک " اظهار " می شود یعنی آنرا از طریق قانونی وارد می کنند . حالا ممکن است از طریق قانونی از جائی بیاورندکه معافیت وجود دارد . ولی قانونی وارد می شود. به نظر من حجم قاچاق کاهش مناسبی پیدا کرده است . در تلویزیون شما 400 هزار دستگاه درسال82 واردات رسمی داشتید . حال آنکه در سالهای قبل از آن به 60 تا 70 هزار تا نمی رسید . این نشان می دهد که در واقع این واردات وجود داشته است و آمده اند اظهار کرده اند و از طریق گمرک آورده اند . این به نظر من مناسب است . یعنی حداقل آمار واردات شفاف داریم . سنوات قبل نمی توانستیم داشته باشیم ولی از سال گذشته آمار واقعی تری را می توانیم داشته باشیم و برایش برنامه ریزی کنیم . البته در کالاهای مختلف فرق می کند .

در کالاهای حجیم انگیزه ایجاد شده که بیایند اظهار بکنند و از طریق قانونی بیاورند . مثل یخچال ، فریزر و تلویزیون اما در اقلام کوچک این قضیه مورد شک و تردید است . مثل لوازم خانگی کوچک مثل این " چند کاره ها " ، " همزن ها " و این جور لوازم که کوچک است و قاچاقش راحت تر است، ممکن است که اظهار قانونی این کالا کمتر باشد و قاچاقش هنوز به شدت وجود داشته باشد، بررسی بازار نشان می دهد حجم این موارد وسیع است .

از طرف دیگر برای کاهش بیشتر قاچاق، امسال آمدند سیاستی به خرج داده اند که تعرفه های 6 رقمی را 8 رقمی کردند و کالاهایی که ساخت داخلی ندارند را برایش جایگاه مشخصی قائل شده اند و تعرفه اینها را به شدت کاهش داده اند . برای اینکه انگیزه ایجاد شود که " اظهار بکنند " و از طریق قانونی اقدام به واردات نمایند. مثل موبایل که تعرفه اش 4% است که انگیزه ایجاد شده است .

س : آقای مهندس، آماری در مورد رشد تولید لوازم خانگی و فولاد در سال 82 نسبت به سالهای قبل دارید .

ج : در اغلب کالاها افزایش داشته ایم به غیر از سه کالای : ماشین لباسشوئی و یخچال و فریزر ولی در مابقی کالاها از1% تا 35% افزایش داشتیم .

س : این سه قلم به چه دلیل افزایش نداشته باتوجه به اینکه جامعه ما جوان است و قاعدتا" باید این دوقلم کالا را خوب بخرند .

ج : در یخچال در واقع یکی از بزرگترین واحدهای ما تغیییر مدل محصول داد و مجبور شد خط تولید مدل کالایش را عوض کند و طبیعتا" این تنوع محصول ، باعث شد که تولید یکی دوماه متوقف شود که امسال جبران می شود . ماشین لباسشوئی هم اظهار می کنند که قطعات تکمیلی اش واقع بازار با مشکل مواجه شد که آنهم امسال در 6 ماه اول جبران می شود . س : بپردازیم به بحث فولاد ، آقای مهندس چرا تولید فولاد بخش خصوصی را در آمار تولید فولاد نمی آورید ؟

ج : پارسال نیاوردیم . از اول امسال با راه اندازی احتمالا" چند تا از واحدهای بخش خصوصی که آمارشان تقریبا" به حدی میرسد که در واقع موثر باشد در آمار تولید احتمالا" از فروردین ماه اضافه می شود . ولی سال گذشته نسبت به آمار کلی قابل توجه نبوده است. ما معمولا" از 90% تولید کشور آمار می دهیم . در مورد یخچا ل این نیست که تولید 100% کشور باشد ما از واحدهای منتخب آمارگیری می کنیم . به طوری که در حدود بالای 80% ظرفیت کل مملکت را نشان می دهد. چون آمار 100% کالا ممکن نیست . توی فولاد آن آمار نشان دهنده 95% کل کشور است که کل بخش خصوصی به 5% به نظر ما نرسیده است ولی امسال باتوجه به طرحهایی که راه اندازی شده امکان دارد که به آمارهای تولید بخش خصوصی اضافه شود .

س : بخش خصوصی در فولاد خام تولید قابل توجهی ندارد ولی در تولید نورد فعال است ؟

ج : تولید فولاد خام که اصلا" ندارند . در محصولات هم کمتر از 5% دارند که موثرنیست .

س : هیچکدام هنوز دنبال کوره و ذوب نرفته اند؟

ج : اقداماتی انجام شده بعضی از انها مثل شرکت فولاد یزد در حال نصب ماشین آلات ذوب هستند. یکی از سرمایه گذراران در اردبیل دارد واحد ذوبش راه اندازی میکند . چند تا طرح هم شروع شده که برا ی ذوب و فولاد خام دارند در بخش خصوصی سرمایه گذاری میکنند ولی احتمالا" از اواخر امسال فولاد خام به بهره برداری میرسد البته با ظرفیتهای کم .

س : واردات این محصول رشد قابل توجهی در سال 82 داشته است. شما این را آنگونه که فولاد یها می گویند خارج از نیاز یعنی بیش از نیاز می دانید وعامل بروز مشکل برای بخش خصوصی و تولید کننده فولاد یانه . یعنی معتقدید که این نیاز جامعه است و لازم است وارد شود ؟

ج : ما معتقدیم که نیاز جامعه روز به روز افزایش پیدا می کند. بالاخره باید ظرفیتهای فولاد متناسب با نیاز مملکت افزایش پیدا کند وگرنه طبیعتا" نیازبه واردات روز به روز بیشتر می شود . باتوجه به اینکه قیمتهای فولاد هم ظرف سال گذشته افزایش پیدا کرده هیچ انگیزه کاذبی برای ورود فولاد وجود نداشته که فولاد ارزان وارد کشور بکنند . لذا طبیعتا" فولاد وارد شده به میزان نیاز کشور بوده ممکن است کاملا" مصرف نشود ولی معمولا" متوسط سه ساله گذشته حاکی از میزان نیاز است، البته قیمتها هم قیمتهای بسیار بالائی بوده و واحدهای تولید کننده حاشیه رقابتی خوبی برای رقابت با واردات فولاد دارند. فولاد هم یک محصول اولیه است که باعث ساخت و ساز در ساختمان و صنعت می شود . ورودش در واقع فی نفسه برای کشور یک فاکتور بسیار مفید ی است (نسبت به سایر کالاهای نهایی ) چون اشتغال و رونق ایجاد می کند ، ورود فولاد را مثبت می دانیم . علیرغم واردات فولاد سال گذشته الان وضعیت بازار فولاد برای تولید کننده بسیار مناسب است، قیمتها هنوز درسطح جهان بسیار بالا ست . فضای بسیار خوبی برای سرمایه گذاری و تولید فولاد است .

س : برای امسال آیا سقفی برای واردات فولاد در نظر گرفته شده یانه ؟

ج : هیچگونه سقفی برای واردات فولاد نه در سال گذشته و نه در سال جدید وجود ندارد . ما صرفا" در واقع با تنظیم تعرفه کنترل می کنیم . هیچوقت هیچ مانعی را به صورت قانونی برای جلوگیری از واردات نمی توانیم داشته باشیم . چون اساسا" خلاف قانون برنامه سوم است . فقط با تعرفه می توانیم در واقع کنترل کنیم . در حال حاضر تعرفه فولاد حول و حوش 10% است که تعرفه بسیار مناسبی است، احتمال کاهش هم وجود دارد . یعنی وزارت صنایع و معادن حساسیتی برای کاهش یک تعرفه ندارد . ضمن اینکه تاثیری هم در بازار ندارد چون قیمتهای جهانی فولاد بالاست .

س : قیمت آهن آلات دربازار جهانی چقدر است ؟

ج : قیمت محصولات فولاد حول و حوش 450 تا 480 دلار است . بازار نوسان دارد .
انواع میل گردد ، تیرآهن ، ورق گرم .

س : شمش تنی چه قیمت دارد ؟

ج : شمش بین 380 تا 400 دلار است .

س : من استنباطم این است که بخش خصوصی چون که از مرحله واردات شمش دارد کارخود را شروع میکند در این بازار ضرر می کند . درست است ؟

ج : ببینید در دنیا همیشه هزینه نورد 25 دلار به اضافه منفی و مثبت 10 دلار نوسان دارد. این همیشه در دنیا طی این 7 سال گذشته بین بیلت ومیل گرد بوده است . این در واقع اختلاف بین میل گرد و بیلت در دنیا ست. از سال 97 تا سال 2004 کاری که در نورد انجام می شود از 5 دلار تا 35 دلار در نوسان است . ماکزیمیم 35 دلار است . که حتما" در سطح دنیا این اختلاف بین بیلت و میل گرد وجود دارد . لذا اینها فضای قیمتی مناسب دارند .

ضمن اینکه تعرفه میل گردد برخلاف سایر محصولات 20% است . تقریبا" به ازای هرتن میل گردد تقریبا" 70 تا 80 دلار در گمرک عوارض گرفته می شود. خوب این یک حاشیه بسیار مطمئن را برای این صنایع ایجاد می کند . این صنایع باید یک مقداری خودشان را اقتصادی کنند . صنایع که نورد دارند لازم است که مقیاس اقتصادی شان را درست کنند .

هزینه های انرژی شا ن را پایین بیاورند . همان کاری که در دنیا انجام می شود . در دنیا هزینه نورد 35 دلار است . پرداخت 70 دلار در گمرک شرایط بسیار خوبی برای این واحدهاست است .

س : آیا شمش هم تعرفه پایین دارد ؟

ج : تعرفه 4%

س : پس می شود گفت که اینها هنوز حاشیه سود دارند؟

ج : بله گفتم با افزایش قیمت در حال حاضر حاشیه مناسبی دارند. منتهی ما امیدواریم که ازاین فرصت استفاده بکنند و در واقع خودشان را با معیارهای اقتصادی تنظیم بکنند که در بازارهای سخت تر هم بتوانند فعالیت کنند.

س : البته اعتراضات آنها مقداری کم شده، ولی دلیل اینکه اعتراض می کننند به نظر شما چیست ؟

ج : خودشان عنوان میکنند که در واقع هزینه تولید در داخل کشور بیش از هزینه های تولید در سایر کشورهای است که رقیبشان هستند . این درست است که در سایر کشورها هزینه نورد 35 دلار است ، در کشور ما این عدد از 35 دلار به مراتب بیشتراست . به خاطر بهره وری نیروی انسانی ، مشکلات کارگری ، زیادی نیرو و سایر هزینه ها ازجمله برق وراه و ... که وجود دارد. البته من معتقدم که جدای از این عوامل ، عوامل دیگری هم وجود داشته که اینها شاید سرمایه گذاری مناسبی نکرده اند . از لحاظ مقیاسهای اقتصادی تولید و در جائی که تولید می کنند یعنی محلهای تولیدشان را نزدیک مراکز تولید مواد اولیه قرار نداده اند که می توانستند هزینه حمل و نقل کمتری بدهند . چون بازارهای منطقه قبلا" طبیعی نبوده و یک مقدار بازارهای مصنوعی بوده ، مشکلات این چنین هم ایجاد کرده است.

س : آیا وزارت صنایع و معادن، بورس فلزات را چیز مثبتی در این زمینه میداند؟

ج : شکی نست که بورس فلزات باتوجه به زحمتهای که آقای وزیر و آقای صادقی دبیرکل بورس کشیدند بازارهای فولاد را بسیار شفاف کرده است . عملکرد شش ماه و هفت ماهه گذشته بورس بسیار موفقیت آمیز بوده است . به نظر من اگر بورس نبود باتوجه به اینکه قیمت جهانی فولاد ظرف این یکسال بیش از 80% افزایش پیدا کرده ما الان باید شاهد قیمتهای سرسام آوری از اینهم بیشتر در بازار می بودیم . ولی بورس به خاطر شفاف سازی که کرده و آیینه ای که ایجاد کرده و خریدار و فروشنده همدیگر را کاملا" می شناسند و همه می توانند خرید را انجام بدهند قیمتها را بسیار متعادل کرده به سمت قیمتهای واقعی برده است .

س : در بحث تلویوزیون پارسال تولید کنندگان حساس بودند و می گفتند که این تعرفه ها پایین است و بعد عنوان می کردند که تلویزیونهایی که از خارج وارد می شود و قیمتشان ارزان است، تلویزیونهایی است که مرجوعی است . تلویزیونهای بازار روز اروپا و یا آسیا نیست . شما تا چه اندازه شرکتهای تلویزیونی را در تولیدشان موفق میدانید آیا اظهاراتشان درست است ؟

ج : به نظر ما اشکال این است که واردات تلویزیون شفاف و واقعی اظهار نمی شود . حالا این تلویزیونی که در داخل کشور تولید می شود از نظر قیمت، کالائی است که مصرف کننده ایرانی که کلاسش هم بسیار بالااست ا لحمدا... بهترین مدل و بهترین ویژگیها را در بازار می خواهد . لذا تلویزیون FLAT می خواهد . تلویزیونی می خواهد که امکانات مختلفی را داشته باشد . این تلویزیون قیمتش بالاست . این تلویزیون که در گمرک می آید همین تلویزیون است ، منتهی اظهار می شود که تلویزیون 100 دلاری است یا 90 دلاری و یا80 دلار. به استناد 80 یا 90 دلار گمرکی پرداخت می کند ولی به نرخ 90 دلار به دست مصرف کننده نمی رسد اگر در واقع 90 دلار 50% گمرکی بدهد می شود 135 دلار و ضربدر 1000 بکنید می شود 135000 تومان ولی شما تلویزیون خارجی الان در بازار کمتر از 200000 تومان پیدا نمی کنید . پس نشان می دهد که قیمتی که در گمرک اظهار شده قیمت صحیح نبوده وگرنه تاجر اینقدر سود نمی برد . قیمت واقعی اش حدود 140 الی 150 دلار است ، منتهی به استناد 90 دلار حقوق گمرکی پرداخت کرده است. واحدهای تلویزیون ساز از این عدم شفافیت وضعیت واردات گله مندند که این واردات در واقع یک واردات شفافی نیست . این عددی که داخل کتا ب است عدد واقعی نیست. چون در یک عدد کم ضرب می شود و در عدد واقعی ضرب نمی شود . لذا نگرانی آنها در اینجاست اگر در واقع در عدد واقعی ضرب شود نرخ تعرفه نرخ حمایتی بسیار بالائی خواهد بود .

س : نرخ تعرفه الان 35% است ؟

ج : الان تعرفه تلویزویون 50% است. الان به طور مثال تلویزیون 21 اینچ در بازار می تواند حدود 40 نوع قیمت داشته باشد از 140 هزار تومان تا 380 هزار تومان . در حالی که بیشترشان با قیمت 90 دلار در اظهارنامه وارد کشور شده اند .

س : گمرک مگر به راه محاسبه اینها فرمهای خاصی ندارد ؟

ج :خیلی سخت است. حساب کنید که گمرکات متنوعی در کشور است بیش از 100 گمرک. طبیعتا" این نظارت در تمام کالاهایی که وارد می شود به این دقت ، کمی پیچیده شده و اینجا یک مشکل فرهنگی وجود دارد . اصلا" خلاف کردن در کشور ما و اظهارات نادرست به اسم زرنگی شناخته می شود نه خیانت نه دزدی نه کار بد ، این نه تنها در گمرک بلکه در خیلی از جاهای مملکت به عنوان زرنگی اطلاق میکنند نه خلاف قانونی. اینها را نمی شود زیاد با نیروی انتظامی درست کرد . باید کار فرهنگ سازی شدیدی انجام شود که خود مردم مالیاتشان را اظهار کنند خود مردم اطلاعات صحیحشان را اظهار کنند در همه قشرها و همه آحاد جامعه .

باتشکر از فرصتی که در اختیار ماگذاشتید .

6/03/1383