بسياري از صنايع كشور با خرید تجهیزات از خارج ایجاد شده اند و فعاليت مستمر آنها در گرو انتقال دانش‌فني است. بخش عمده اين واحدها براي ادامه فعاليت و گسترش نيازمند انجام كارهاي تحقيقاتي هستند. وزارت صنايع و معادن كه بخشي بزرگي از واحدهاي توليدي را تحت پوشش دارد برنامه منسجمي براي بهره‌گيري از توان تحقيقاتي كشور تدوين كرده است. در گفت‌وگويي كه مي‌خوانيد مهندس رضا اشرف سمناني، قائم مقام معاونت توسعه و فناوري،‌ با تجربه‌اي 36 ساله در صنعت، برنامه‌هاي اين وزارتخانه را تشريح كرده است. ایشان ضمن اشاره به فعاليت‌هاي وزارت صنايع و معادن مي‌گويد: بايد بوروكراسي اداري در بخش تحقيقات را به كمترين حد خود برسانيم و به واحدها اختيارات كافي بدهيم. او تاكيد مي‌كند كه اين كار بايد با يك نظام ارزيابي كارآمد همراه صورت بگيرد تا از بروز هرگونه مشكلي جلوگيري شود.

وضعيت تحقيقات را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
پژوهش بايد از نياز نشات بگيرد تا اثرگذار باشد، در حالي كه در كشور ما اين‌گونه نبوده است. البته مشكلات ديگري نيز در اين بين وجود دارد. از طرفي بخشي از تحقيقات انجام شده نتوانسته اثرگذاري خود را اثبات كند تا بتوانند به ايجاد انگيزه بينجامد. از طرف ديگر بستر لازم يعني منابع، نيروهاي تحقيقاتي و شرايط مورد نياز تحقيقات هم، آنچنان كه بايد، فراهم نبوده است؛ مقصودم مجموعه عواملي است كه بايد دست به دست هم بدهند تا تحقيقات شكل بگيرد.
پژوهش كاري سخت،‌ طاقت‌فرسا و دانش‌بر است. در گذشته شناختي كمي در باره اثرگذاري تحقيقات در كشور وجود داشت و واحدهاي توليدي و ستادي ما نياز به پژوهش را احساس نمی کردند . اين در حالي بود ‌كه برنامه تحقيقاتي بايد به گونه‌اي طراحي مي‌شد كه نياز آنها را برطرف مي‌كرد.
اما كم كم جامعه ما به اين مرحله رسيد كه تحقيقات بحث مهمي است و وقتي كشور ما با كشورهاي همسايه و كشورهايي كه شرايط ما را داشتند، مقايسه شد، نتيجه اين مقايسه نشان داد كه تحقيقات در كشور ما هنوز فاصله زيادي با اين كشورها دارد و از جايگاه درخوري برخوردار نيستيم. شايد فاصله ما با كشورهاي پيشرفته طبيعي باشد اما جايگاه ما در مقايسه با كشورهاي در حال توسعه نيز قابل دفاع نبود.
پرسشي كه بسياري اوقات در محافل مطرح شده اين است كه وقتي هوش و خلاقيت ايراني‌ زبانزد است و نيروهاي تحصيلكرده ما كه به خارج از كشور مهاجرت كرده‌اند به موفقيت دست‌يافته‌اند پس چرا ما در كشور موفق نيستيم. اين واقعيت از يك مشكل ريشه‌اي حكايت مي‌كند وآن اينكه مديريت تحقيقاتي ما هنوز نتوانسته موفقيت لازم را به دست بياورد و با نقطه مطلوب فاصله زيادي دارد.
اما در سال هاي اخير ديدگاه‌ها تغيير كرده و به عنوان نمونه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري پيشگام ايجاد اين ديدگاه مثبت بوده است. يادم هست كه هميشه بحث‌هاي چگونگي برقراري ارتباط ميان صنعت و دانشگاه مدام با دشواري و فشار همراه بود و كارها با كندي كسالت‌باري پيش مي‌رفت، اما اكنون اينطوري نيست. خوشبختانه ديدگاه بخش هاي دانشگاهي و مديران تحقيقاتي ما با بخش‌هاي صنعت و توليد بسيار به هم نزديك شده است. اثرات آن هم خيلي خوب بوده است. در حالي كه مدت كمي است كه اين روند شروع شده است اما اثرات آن مشهود و مطلوب است.
در وزارت صنايع و معادن چه تحولاتي در زمينه تحقيقات صورت گرفته است؟
ما سياست‌هاي مختلفي را در بخش صنعت و معدن به كار گرفته‌ايم. به طور مثال با بررسي مشكلات كوشش كرديم علت‌هاي عدم شكل‌گيري و ريشه‌دار شدن تحقيقات را در يابيم. نتيجه اين شد كه دريافتيم تحقيقات در اين بخش‌ها تقاضا‌محور نبوده است. در حقيقت چون بسياري از تحقيقات انجام شده در اين بخش مصرف نداشته است،‌ سبب يك نوعي بدبيني نسبت به تحقيقات شده است. به همين جهت كوشيده‌ايم اين روند را تغيير و پروژه‌هاي تحقيقاتي را به سمت تقاضا محوري سوق دهيم.
سياست دومي كه در اين مجموعه به كار گرفتيم، كاربرد بهينه منابع بود. يعني چگونه مي‌شود از اين منابع با وجود محدويتي كه وجود دارد در زمينه‌هاي مورد نياز بهره گرفت.
موضوع ديگر توسعه پتانسيل تحقيقاتي كشور بود. يعني به تقويت بخش خصوصي و فعاليت واحدهاي R&D پرداختيم.
بحث گسترش از مرزهاي دانش تا تجاري‌سازي تحقيقات يكي ديگر از سياست‌هاي وزارت صنايع و معادن بود. پيش از اين مبنا بر تحقيقات پايه‌اي قرار داشت. اين بخش از تحقيقات اگر چه به جاي خود اهميت دارد، ولي همه نيازها را رفع نمي‌كند .
…
متن کامل گفتگو