هر روزه به نحو فزاینده ای به پیچیدگی عملکرد و ارتباطات بنگاه ها با ذینفعان آنان شامل مشتریان ، سهامداران ، مدیران ، کارکنان ، تأمین کنندگان ، نهادهای دولتی ، اقتصادی و اجتماعی و جامعه افزوده می شود . ارزیابی عملکرد و وضعیت موجود سازمان و شناسایی زمینه های بهبود برای بقاء در محیطی که هر روزه بیشتر رقابتی شود نیاز به چارچوبی سامان یافته دارد که بتواند عوامل گوناگون در ارتباطی پویا مورد تجربه و تحلیل قرار داده و مستمراً آن را با شرایط محیطی بسنجد . در آغاز قرن بیستم به نظر می رسید که بازرسی محصولات و کسب اطمینان از کیفیت و انطباق ویژگی محصول با مشخصات مورد نظربرای پیروزی در عرصه رقابت کافی است . پس از جنگ جهانی دوم ، توسعه نظام و روشهای پیچیده کنترل کیفیت سطح متعالی و پیچیده تری از ابزارهای مدیریتی را عرضه نمود ، ولی به زودی افزایش رقابت در بازارها نشان داد که نیاز به ابزارهای کارآمدتری است که در پاسخ به این نیاز نظام های تضمین کیفیت و سپس مدیریت کیفیت و استانداردهای جهانی متناسب با آن پدیدارشد . مدیریت فراگیر کیفیت مرحله پیشرفته تری از تلاش های بشری در این حوزه به شمار می آید و پیچیده ترین ابزاری است که از تکامل تلاش های مختلف در حوزه مدیریت و ارتقاء بهره وری به وجود آمده است . مدل های تعالی سازمانی از یک سو چار چوبی برای ارزیابی و سنجش عملکرد و وضعیت امروز و شناسایی زمینه های بهبود و تعالی سازمان است و از سوی دیگر نقشه و راهنمای عمل سازمان ها برای پرداختن به تمامی عوامل مؤثر یافتن نقاط قوت و زمینه های بهبود است . این مدل ها امکان شناسایی بهترین و موفق ترین تجارب را فراهم ساخته و راه هایی مؤثر برای انتقال این تجارب و تسری آنها در سازمان های دیگر را بوجود می آورند . بدین ترتیب بستر مناسب جهت ارتقاء توان مدیریتی در سطح جامعه و کارآمدی عمومی تحقق می یابد . نگاهی به ازرش ها و مفاهیم بنیادین مدل تعالی سازمانی در ایران که بر گرفته از تلاش ها و تجارب اروپایی متحد است ، نشان می دهد که اساس و کلیدی ترین مفاهیم کسب و کار در این مدل مورد توجه قرار گرفته است .



مدل های تعالی سازمانی پاسخ های مناسبی به این پرسش ها می دهند . سازمان برتر چگونه سازمانی است ؟ چه اهداف و مفاهیمی را پیگیری می کند ؟ چه چشم اندازی دارد و آینده را چگونه می خواهد ؟ چه ارزش هایی بر رفتار آن حاکم است و چه معیارهایی برای سنجش در اختیار دارد ؟ هر یک از مفاهیم فوق می تواند دریچه های متعددی برای تحول اساسی در سازمان ها و ارتقاء عملکرد آنها بگشاید .

در یک نگاه کلی می توان دریافت که تعالی در این مدل ها در پس دستیابی به نتایجی است که رضایت تمامی ذینفعان سازمان را برآورده نموده و ارزش های مطلوب برای آنان ایجاد نماید . تمرکز را بر شناسایی و تأمین نیازهای مشتریان قرار می دهد ، بر رهبری دوراندیشانه و الهام بخش و همراه با ثبات در مقاصد تأکید می کند و آن را امری حیاتی برای همسویی سازمان بر مبنای چشم اندازی روشن مشتمل بر اهداف مشخص و ارزش های متعالی و فراگیر می شناسد ، به ایجاد مدیریت مؤثری از طریق مجموعه ای از نظام ها و فرایندها و متکی به واقعیت ها تأکید میکند . هر چند همگان در اهمیت کلیدی منابع انسانی داد سخن می دهند ولی این مدل ها در پی حداکثر نمودن مشارکت فعال و مؤثر کارکنان در راهبری سازمان است . به چالش کشیدن وضع موجود و توسعه خلاقیت ها و ایجاد سازمانی یاد گیرنده را مطرح می سازد . به این واقعیت می پردازد که تعالی در جهانی که روبه یکپارچگی بازارها بدون توسعه و حفظ همکاری برای خلق ارزش افزوده بیشتر است ممکن و میسر نیست و بر مسئولیت اجتماعی سازمان به عنوان راز ماندگاری تأکید می کند . این مفاهیم در بیشتر بحث های مدیریتی مطرح می گردد ولی بدون در دست داشتن معیارهای مشخص و منطقی و کارا برای امتیاز دهی و بدون تأکید بر نتایج نمی توان انتظار داشت که بکار بستن این رهنمودها به ارتقاء عملکرد سازمان ها منجر گردد و این گلایه ای است که مدیران بنگاه ها همواره در ارتباط با مباحث مدیریتی مطرح می سازند . برتری وکارآمدی مدل های تعالی سازمانی در معیارهای ارزیابی آن قرار دارد .

تفکیک معیارها به دو بخش توانمند سازها و نتایج ، این امکان را فراهم می آورد که سازمان ها نخست به عوامل توانمندی خود پرداخته و نحوه سازماندهی وعملکرد خود را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند و سپس به یافته ها و دستاوردها با گرفتن بازخور از نتایج بپردازند.

نقش جایزه ملی بهره وری و تعالی سازمانی در توسعه صنعت کشور چنان است که برابر بررسی های حسابرسی سال 1376 بالا رفتن 10% بهره وری در حدود 900 شرکت دولتی سبب افزایش تولید ناخالص داخلی به میزان 2 درصد می شود . بدین ترتیب بدون نیاز به سرمایه گذاری جدید و با بهره گیری منطقی تر از سرمایه گذاری های انجام شده ، تولید ملی افزایش قابل توجهی خواهد یافت . اگرمی خواهیم کشورمان به جرگه کشورهای صنعتی درآید و سهم صنعت درGDP به بیش از 25% برسد ، می باید بهره وری افزایش یافته و عملکرد بنگاه ها متعالی گردد.

توسعه منابع انسانی که شاخص های آن به زیباترین صورت در جایزه ملی بهره وری و تعالی سازمانی تعریف و مشخص شده است ،کوتاه ترین و عملی ترین راهی است که در حد مقدورات تمامی بنگاه های صنعتی ایران می باشد و ارزش های صنعتگران کشور را در تأثیر گذاری بر رشد اقتصاد ملی مقدور و عملی می سازد.

نقشی که این مدل ها در چند دهه گذشته در تعالی عملکرد بنگاه های اقتصادی و انتقال مؤثر تجارب موفق و ترویج فرهنگ سرآمدی ایفا نموده است ، تردیدی در ضرورت ترویج فرهنگ تعالی سازمانی و سرآمدی بجای نگذاشته است . استقبال وسیع جهانی از جوایز تعالی سازمانی نیز شاهدی بر صحت این تحلیل می باشد . مطالعات ، طرح ها ، قوانین و تلاش های نوسازی صنایع و معادن ایران تصویر روشن و نسبتاً جامعی از وضعیت رقابت پذیری صنایع کشور در بازار جهانی ، ارائه کرده است و بخوبی عامل و روندهایی را مشخص نموده که منجر به وضعیت کنونی گردیده است و بر اساس آن راهکارهای متعدد و اقدامات متنوع و ضروری را معین نموده است که در تقویت جایگاه صنایع ایران باید بکار گرفته شود . تقویت توان و دانش مدیریت و ارتقا عملکرد سازمان ها یکی از این حوزه هایی است که نیاز به بهبود اساسی دارد . جایزه ملی بهره وری و تعالی سازمانی جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به این نیاز شکل گرفته شده است . صمیمانه باید اذعان نمود مؤسسه مطالعات بهره وری و منابع انسانی ، ارکان جایزه و تمامی دست اندرکاران تلاشی شایسته و در خور تقدیر به کار بسته اند .

لذا اینجانب به عنوان یک خدمتگزار قدیمی وصمیمی پیگیر توسعه صنعتی کشور، به تمامی یاران صنعتگر تشکل های صنعتی کشورمان صمیمانه توصیه می نمایم که هر آینه علاقمند صنعتی نمودن کشور خود هستند در راه توانمند سازی منابع انسانی به این نهضت تحول ساز به پیوندند . به امید اینکه این تلاش ها در کنار درک این واقعیت که دستیابی به توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی بدون بنگاه های کارآمد و برتر میسر نیست ، بتواند کشور ما را در حوزه اقتصاد در جایگاه شایسته خود قرار دهد.


* بخشی از متن سخنرانی جناب آقای مهندس خلیلی با عنوان «نقش تعالی سازمانها در نجات اقتصاد ملی » در همایش جایزه ملی بهره وری و تعالی سازمانی - اسفند 82