نهادينه نمودن مشاركت گروهي با تسهيم دستاورد gainsharing
1 ) مرور تاريخي سيستم هاي پرداخت پاداش
در اواخر قرن هجدهم ميلادي ، فعاليت هاي صنعتي توسعه بسياري يافت ؛ ظهور اختراعات جديد ، بخصوص در زمينه صنعت نساجي ، اختراع ماشين موتور بخار و توسعه تكنولوژي هاي ديگر ، امكان استفاده از ماشين بجاي انسان را فراهم آورد و كارگاههاي كوچك سنتي جاي خود را به كارخانه هاي بزرگتر دادند و توليد دستي و محدود به توليد انبوه تبديل شد. در اين بين شايد اولين پيشگام در سازماندهي كارخانه ، آرك رايت ( 1793 ـ 1732 ) مخترع دستگاه نخريسي در انگلستان باشد ؛ زيرا آنچه را كه احتمالا اولين سيستم (( كنترل مديريت براي توليد منظم و بازده كاركنان )) در كارخانه بود تهيه و اجرا نمود. در همان سالها مخترع ديگري به نام وات به همراه دستيارش به نام بولتون در حال سازماندهي كارخانه اي براي توليد موتور بخار بودند كه فرزندان آنها موفق شدند اولين كارخانه اي كه داراي يك سيستم كنترل هزينه براي ضايعات و افزايش بهره وري طراحي نمايند.
انگليسي ديگري به نام بابيج (1891 ـ 1792 ) نيز يك سيستم (( تجزيه و تحليل براي بهبود عمليات و افزايش بهره وري )) ايجاد و منتشر نمود. (ه . ت . مجله دانش مديريت ـ 1374 )
كار اين پيشگامان انگليسي بيشتر متمركز بر بهره ورري فيزيكي بود و كمتر بر مسائل انگيزشي همچون پاداش ها توجه داشتند ؛ به همين دليل و بنا بر دلايل ديگر كار اين پيشگامان زياد مورد استقبال عموم قرار نگرفت.
محرك اصلي تغيير روش كار و بهره وري كارخانه ، تيلور بود كه تجربيات موفق او در بهبود روشها و در فعاليت هاي جابجايي و جريان مواد در كارخانجات فولاد آمريكا نتايج موفقيت آميزي در بهره وري حاصل كرد. تيلور مبدع سيستم پرداخت پاداش در جهان صنعتي مي باشد ؛ وي سيستم پرداخت دستمزد را تعريف كرد كه اين امر باعث تحول بزرگي در توسعه صنعتي و رشد بهره وري غرب شد. (ه . ت . مجله دانش مديريت ـ 1374 )
يكي ديگر از پيشگامان در همان سالها گانت بود كه در توسعه تفكر مديريتي نقش بسزايي داشت ؛ برتري اقدامات گانت بر تيلور در زمينه سيستم هاي پاداش ، بعلت توجه بيشتر گانت به مسائل و فاكتورهاي انساني مي باشد. شخص ديگري كه نقش بسزايي در توسعه مفاهيم سيستم هاي پرداخت پاداش داشت و همزمان با تيلور و گانت مي زيسته ، امرسون بود از جمله كارهاي مهم وي ايجاد سيستم پرداخت حقوق به كاركنان براساس ميزان حقوق پايه براي گذران زندگي كارگر مي باشد. (ه . ت . مجله دانش مديريت ـ1374) تحولات همچنان ادامه مي يافت ؛ بطوريكه به تدريج طرح هاي بداكس و هالسي و سايرين كه مبتني بر افزايش توليد و بهره وري دو جانبه كاركنان و مديران بودند ارائه و نتايج موفقيت آميزي به ارمغان آورد. ( عسگريان ـ 1370 )
اما مسلما نقطه عطف سيستم هاي شناخته شده كه زيربناي بسياري از طرح هاي امروزي است ؛ طرح اسكنلون مي باشد اين سيستم پرداخت پاداش را جو اسكنلون براساس نظريات نئوكلاسيك مديريت ، طراحي و در سال 1935 در صنايع فولاد آمريكا بكارگرفت ؛ بطوريكه بسياري از صنايع اين كشور را از خطر برشكستگي كامل نجات داد. طرح اسكنلون هزينه نيروي كار را به ارزش فروش مرتبط مي كند و براساس كاهش هزينه ها يا افزايش فروش به كاركنان به نسبت معين پاداش مي دهد ؛ اين طرح همانطور كه گفته شد پايه بسياري از طرح هاي نوين پرداخت است و تقريبا تمام الگوهاي مربوط به برنامه هاي تسهيم دستاورد كه قدمتي ديرينه دارند جزء اين طرح محسوب مي شوند. (بوي ـ 1999 )
طرح اسكنلون مجددا توسط فردي به نام راكر اصلاح شد ؛ وي بجاي ارزش فروش از ارزش افزوده ( كه معادل مقدار ارزش بازاري مواد خام به كالاي تبديل شده يا محصول مي باشد ) استفاده نمود. ( بلچر ـ 1991 ) تا اواسط دهه هفتاد ميلادي ، طرح هاي مشابه و كاملتري از طرح هاي گفته شده موسم به طرح هاي مالي ارائه و نتايج قابل توجهي نيز در ارتقاي بهره وري حاصل كرد. در همان سالها مهندس صنايعي به نام مايكل فين طرح ايمپروشر يا بهبود از طريق تسهيم را ارائه نمود. در اين طرح براساس ارتقاي بهره وري فيزيكي كاركنان ( تعداد ساعات صرفه جويي شده بر مبناي تعداد واحد توليد شده ) پاداش گروهي اعطا مي شد. ( بوي ـ 1999)
همه طرح هاي گفته شده اساس سيستم هاي پرداخت پاداش موسسات امروزي است كه بصورت تلفيقي و يا مجزا با سعي و خطاي در موسسات غالبا صنعتي بكارگيري و توسعه يافته است. آنچه مسلم است در طرح هاي اخيرگرايش روزافزون به مشاركت مديرايت وكاركنان گسترش يافته و اصول طراحي علمي مشاغل كه در ابتداي اين قرن توسط تيلور پايه گذاري شد در حال فروپاشي است ؛ از طرف ديگر نقش دولت ها در بازنگري و اصلاح ساختار اركان اجرايي ، وضع قانون ها و اصلاح فرهنگ كار و … به همراه ارتقاي بينش جمعي مديران عالي و كاركنان در اجرايي كردن سيستم پرداخت پاداش از اهميت شاياني برخوردار شده است. در ادامه اين مقاله به تعاون دولت ، مديران و كاركنان در افزايش بهره وري هر موسسه به كمك يك سيستم پرداخت پاداش موثر اشاره مي شود ؛ تا اهميت سيستم مطلوب درك و به برنامه هاي پاداش بهره ور ، بيش از پيش توجه شود.