نهادينه نمودن مشاركت گروهي با تسهيم دستاورد gainsharing
حسن صراف جوشقاني، كارشناس كنترل كيفيت مهمات،
hsarraf@yahoo.com
چكيده
در كشور ما اهميت و ارزش بهرهوري و شاخصهاي آن بدرستي درك نشده و فرهنگ بهرهوري در زمينه منابع انساني بر جامعه حاكم نشدهاست؛ مسلما تجربيات موسسات پيشرو و ساير پژوهشگران در زمينه مسائل انساني و انگيزشي، بخصوص پاداشها يكي از راهكارهاي اساسي براي ارتقاي بهرهوري در كشورمان خواهد بود.
در اين مقاله ضمن بررسي و مرور تاريخي بر سيستمهاي پرداخت پاداش با معرفي سيستم موفق تسهيم دستاورد، سعي شدهاست مشاركت ساختاريافته بين دولت، مديريت و كاركنان در مقوله پاداشها در مدلي سه جانبه نگر (دولت – مديران – كاركنان) ارائه گردد تا زمينه جامعي در مقوله تعاون گروهي گشوده شود. براي رسيدن به اين منظور، نمونهاي از بكاربري سيستم سه جانبه نگر تسهيم دستاورد تشريح شده است تا با جمعبندي موضوع و معرفي مراحل اجرايي آن جهت كاربري عملي مورد استفاده قرار گيرد.
به اميد آنكه پژوهش حاضر بتواند مزاياي سيستم پرداخت مطلوب و همچنين اهميت طراحي و نهادينه نمودن سيستمهاي مبتني بر مشاركت و كار گروهي را براي كاربران مشخص نمايد.

مقدمه
در عصر حاضر بقاي كشورها منوط به بهره گيري بهينه از منابع و امكانات در جهت نيل به اهداف و آرمان هاست ؛ بعبارت ديگر منبع اصلي توسعه ، افزايش بهره وري است. افزايش بهره وري ايجاد اندوخته را بيشتر كرده و در نهايت سود را افزايش مي دهد تا امكان سرمايه گذاري مجدد و رشد فراهم شود و بدون رشد نيز امكان حفظ تعادل پويا و توسعه پايدار وجود ندارد.
عوامل بسياري بر بهره وري موثر است اما ايجاد انگيزه در افراد براي دستيابي به سطوح بالاتر بهره وري از اهميت خاصي برخوردار است. در عرصه صنعت نيز محقفان گفته اند : انگيزه عامل و محرك همه فعاليت هاي انساني بويژه در بعد اقتصادي و شغلي است. در ايجاد انگيزه عوامل بسياري متناسب با شرايط فردي و اجتماعي تاثيرگذار است اما بطور مشخص ، پاداش هاي مادي و معنوي مي تواند موجب ايجاد انگيزه ، تغيير رفتار ، نگرش و طرز تلقي افراد شود ؛ بنابراين طراحي و اجراي سيستم هاي پرداخت در موسسات صنعتي و غيرصنعتي بعنوان ضرورتي براي ايجاد انگيزه و تعاون كاركنان در كارها براي دستيابي به بهره وري بيشتر خواهد بود.
صنايع و موسسات كشورمان براي رسيدن به اهداف و آمال خود با توجه به تكيه بر صادرات غيرنفتي بايستي فراتر از شعار ، بهاي بيشتري به نيروي انساني و راههاي استفاده بهتر از آن بدهند ؛ مسلما تجربيات موسسات پيشرو و دولت ها بعنوان هدايت گر برنامه هاي انگيزشي ، بخصوص پاداش ها ، راهكار اساسي براي ارتقاي بهره وري در كشورمان خواهد بود.
در اين مقاله در بعد از معرفي واژه هاي تحقيق ، روال تاريخي سيستم هاي پرداخت پاداش و در ادامه مدل هاي تكميلي ارائه خواهد شد.

تعريف واژه هاي تحقيق

ـ بهره وري
بهره وري يك نگرش و يك ديدگاه فكري براي عقلايي كردن فعاليت ها ، جلوگيري از كارهاي لغو و بيهوده ، درست به جا مصرف كردن ، هماهنگ كردن كيفيت و كميت و هزينه در رقابت و همين طور مشاركت براي منافع مشترك است. بعبارتي ديگر بهره وري يك فرهنگ است كه در آن انسان با فكر و هوشمندانه تر فعاليت ها و كارايي اش را با ارزش ها و واقعيت هاي موجود منطبق مي سازد تا بهترين نتيجه و اثر بخشي را در جهت اهداف مادي و معنوي حاصل كند.
ـ سيستم پاداش
سيستم پاداش به هر نوع از پاداش هاي مالي و غيرمالي كه نيروي انساني در قبال كار سازماني در طول زمان مقرر و معين دريافت مي كند اشاره دارد. در تعريف ديگر سيستم پاداش به پاداش هاي دروني و بروني اشاره دارد كه بوسيله سازمان ، جهت ارائه سهم منصفانه و متناسب با كوشش ها و بازدهي فردي و گروهي كاركنان اعطا مي شود ؛ در اين حالت تخصيص و اعطاي پاداش در سازمان بايد به گونه اي باشد كه حداكثر بازدهي را براي موسسه ممكن سازد.
ـ دولت
دولت عبارت از مجموعه نهادهاي سياسي و كنترل شده جامعه كه امور آنها براساس مقررات سازمان يافته تنظيم و اجرا مي گردد. متداولترين سيستم دولت ، دموكراسي يعني مردم سالاري است كه از سه قوه مقننه و مجريه و قضائيه بعلاوه مقام هماهنگ كننده ، تشكيل شده است. در بعضي كشورها هماهنگ كننده رهبر يا رئيس جمهور ، … مي باشد كه در كشور ايران شخص هماهنگ كننده ، رهبر ( ولي فقيه ) مي باشد.
ـ مديران
مديران در اين مقاله ، بعنوان افراد متصدي اجراي وظايف مديريتي بوده كه بطور سنتي ، ياصاحب سرمايه سازمان مي باشند يا بطور قانوني جايگزين سرمايه گذار و كارفرما شده اند. در تفكر جديد مدير از صاحب سرمايه جدا بوده و با آنكه از نوع كاركنان نيست ولي به هرحال كارمند محسوب مي شود ؛ با اين تفاوت كه اختياراتي بطور قانوني از طرف سرمايه گذار و كارفرما به او تفويض گرديده است. براين اساس در داخل و خارج سازمان بعنوان شخصيت مستقل و داراي اختيارات گسترده شناخته مي شود.
ـكاركنان
كاركنان از ديدگاههاي مختلف قابل تعريفند ؛ اما بطور كلي كاركنان اعم از كارگران و كارمندان ، افرادي هستند كه براساس قرارداد كار در قبال دريافت مزد و حقوق و ساير مزايا به درخواست كارفرما كار مي كنند.
ـ تسهيم دستاورد
تسهيم دستاورد سيستم پاداشي كه براي بخش متغير حقوق و دستمزد و همين طور حمايت از فرآيند مشاركت كاركنان از طريق دادن پاداش به اعضايي از سازمان كه در بهبود عملكرد سازمان نقش دارند طراحي مي شود