مريم عظيمي

مقدمه :
همزمان با پيشرفت تكنولوژي قابليت و كارايي پارچه ها نيز افزايش مي يابد. نو آوران در توليد محصولات در تلاش هستند تا انتظارات روبه افزايش مصرف كنندگان را برآورده سازند . امروزه باتوجه به پيشرفت سريع علم وتكنولوژي انتظاراتي كه مصرف كنندگان از محصولات ، از جمله محصولات نساجي ، دارند بسيار گسترده ترا ز گذشته مي باشد . دو خصوصيت قابل توجه درمورد پارچه ، دوام و حفاظت درمقابل UV بودن پارچه ها يكي از جديدترين نو آوري ها در صنعت نساجي محسوب مي گردد.

قابليت دوام پارچه
مقاومت يا دوام پارچه به قابليت پارچه در حفظ ظاهر و پايداري ابعادي طي فرآيندهاي شست و شو و پوشيدن لباس مربوط مي گردد .دوام پارچه خصوصيــــاتي چون مقاومت سايشي ، استحكام كششي و ارتجاعيت را دربرمي گيرد وهمچنين به مقدار زيادي به نوع الياف و ساختمان پارچه بستگي دارد . استحكام كششي يكي از خصوصيات اصلي الياف جهت استفاده در پارچه هاي با دوام مي باشد . مقاومت سايشي ، يا قابليت پارچه در مقابل اصطكاك و سايش هنگام پوشيدن لباس بعدمهم ديگري از دوام مي باشد وهمچنين ارتجاعيت يا انعطاف پذيري ، قابليت الياف يا پارچه براي حفظ ظاهر اوليه خود درهنگام فشرده شدن ، چروك شدن و تا شدن مي باشد . الياف نايلون ، پلي استر ، پلي پروپيلن و آراميدها داراي بالاترين استحكام كششي همراه با مقاومت سايشي بسيار خوب مي باشند . بنابراين ، بي شك متـــداولترين اليافي كه درحال حاضر جهت توليد پارچه هاي با دوام به كار مي روند ، پلي استر ، نايلون و پلي پروپيلن يا تركيبي از آنها مي باشد .

به طور كلي ، بااستفاده از نخهاي فيلامنتي يا نخهاي تهيه شده از الياف بلند ، پارچه هاي بادوام تري توليد مي گردد . درمقابل ، قيمت تمام شده اين نوع نخها بيشتر از نخهاي رسيده شده از الياف كوتاه با مقاومت كمتر مي باشد .

قابليت دوام و استفاده در پارچه لزوما" تنها به طول ليف بستگي ندارد زيرا الياف و تركيبات مختلف از آنها داراي قابليتهاي متفاوت درمقابل پارگي مي باشند . ساختار پارچه نيز ميتواند در دوام آن مؤثر باشد . خصوصيت ديگر پارچه ها تمايل به ازدياد طول است كه ممكن است مطلوب ما باشد يا خير . كه در اكثر موارد مطلوب نمي باشد و كيفيت پوشاك براساس قابليت آن درحفظ ظاهر و حداقل ازدياد طول تعيين مي گردد .

بافت ساده (Plain) وسرژه (Twill) بيشترين دوام را درپارچه بوجود مي آورند .اين بافتها بيشتر در پارچه هاي مورد مصرف در پوشاكي مانند لباسهاي جين ، لباسهاي ورزشي و لباس مدرسه بكار مي روند كه در آنها دوام پارچه از اهميت مخصوص برخوردار مي باشد . برخي از بهبودها در پارچه هاي لباس ارتشي و محصولات صنعتي با استفاده از الياف آراميد مانند Kevlar,Nomex صورت گرفته است .

ساختارهاي بافت متراكم و سفت كه بر روي ماشينهايي با گيج مناسب بافته ميشوند ، با دوام ترين پارچه ها را توليد مي كنند . براي مثال يك كارخـــــانه در كاليفرنيا ، داراي بافندگي حلقوي ، اخيرا" مجموعه اي از بافت هاي پلي استري بسيار ظريف (Microfiber) توليد نموده است . اين بافتها بر روي ماشينهاي حلقوي بافته مي شود . پارچه مذكور داراي 63 رج در اينچ و 8000 تا 10000 حلقه در اينچ مي باشد كه بصورت چشمگيري باعث بهبود زير است پارچه و افزايش مقاومت در مقابل پرز دار شدن پارچه (Pilling) شده است .

محافظت در مقابل UV در پارچه ها
. اين عبارت بيانگر ميزاني است كه پارچه ميتواند مانع از برخورد اشعه UV به پوست شود . SPF وUPF هردو داراي محدوده اي بين 0 تا 50 + مي باشند .انجمن پـــوست شناسي آمريكا حداقل ميزان حفاظت در مقابل اشعه UV را 15 SPF اعلام نموده است. باتوجه به اين مقدار هر فرد بايد با در نظر گرفتن عواملي چون حساسيت پوست خود ، سابقه سرطان پوست در خانواده تجاويز متداول پزشكان و غيره ، مقدار مناسب را براي حفاظت از پوست خود تعيين نمايد . درمقايسه ، سازمان سرطان پوست حداقل مقدارSP7 را در پارچه پنبه اي تريكو بعنوان استاندارد براي ضد UV بودن پارچه تعيين نموده است زماني كه اين پارچه با آب يا تعرق بدن مرطوب مي گردد سطح UPF آن در زمان قبل از توليد پارچه هاي با تكنولوژي برتر ، سطح محافظت در مقابل UV در پارچه ها به دوعامل بستگي داشت : 1ـ نوع اليافي كه درپارچه به كار گرفته مي شد. ( الياف مصنوعي و طبيعي ) 2ـ تراكم پارچه . هرچه بافت فشرده تر ومتراكم تر باشد قابليت آن درحفاظت در مقابل اشعه UV بيشتر است . قبــــل از بحث پيرامون موضوع حفاظت در مقابل اشعه UV در پارچه ها ، لازم است تفاوت بين عبارات SPF وUPF توضيــــح داده شود . (Sun Protection Factor)SPF فاكتور حفاظت در مقابل نور خورشيد توسط كرم ها و لوسيون ها مي باشد . UPF عبارتي است كه حفاظت در مقابل خورشيد را درمورد پارچه مشخص مي حدود 50 درصد تنزل مي يابد و به حدود UPF3.5 مي رسد. به همين دليل است كه درحال حاضر توليد پارچه ضد UV با ميزان UPF بالا جذابيت بيشتر و بيشتري مي يابد . مضاف براينكه اخطارها درمورد افزايش سرطان پوست نيز روبه افزايش است . مدير يك شركت توليد كننده پوشاك ضد UV در تورنتو كانادا درمورد مزاياي محصولاتش توضيح مي دهد كه : « اكثر پارچه هاي ضد UV داراي حداقلSPE30 مي باشند . بعلاوه ، در اكثر موارد ، خاصيت ضد UV بودن دراين پارچه ها در شرايط خشك و مرطوب ثابت مي ماند . درحاليكه پارچه استاندارد پنبه اي قابليت ضد UV بودن خودرا درشرايط مرطوب تا 50% از دست مي دهد . نهايتا" برخلاف لوسيون و كرم هاي ضد آفتاب ، ضد UV بودن پارچه ها لزومي ندارد تا هر 2 ساعت يكبار تجديد شود » . سايـــر عبارات اختصاري در مورد حفاظت در مقابلUV ، UVA وUVB مي باشند . UVA× باندي از UV با طول موج بلندتر است كه بصورت عميق تري به پوست نفوذ مي كند و ارتجاعي بودن پوست را تنزل داده باعث پيري زودرس پوست مي گردد . × UVB باند ديگري است كه به سطوح بالايي پوست نفوذ مي كند و باعث سوختگي مي گردد و همچنين سرعت پيري پوست را افزايش مي دهد و به چشمها نيز آسيب مي رساند . مديرشركت پوشاك پنبه اي Solarwear ، پوشاك خود را با ديگر محصولات موجود در بازار مقايسه مي كند . وي چنين اظهار مي دارد كـــه : « اين شركت توليدات خود را تحت عناوين تجارتيSolarbaby و IMIXبه بازار عرضه مي دارد . اين پوشاك كه 100 % پنبه اي مي باشند كاملا" درمقابل UVB,UVA محافظ هستند . حفاظت حدود 99 % براي رنگهاي مشكي و زيتوني و 95% براي ساير رنگها در شرايط خشك و مرطوب را تضميـــــن مي نمايد . ايـــن شركت تضمين مي نمايد كه درشرايط نرمال ، پوشاك SolarWear به طور ثابت ضد اشعه هاي UVA,UVB در سطح UP40براي بيش از 100 بار شستشو باشند .» توليد پارچه هاي ضد UV ميتواند با استفاده از دو روش باشد .يكي با استفاده از نخهاي ضد UV و ديگري با استفاده از عمليات تكميل بر روي پارچه انجام مي گيرد . بدون توجه به روشي كه استفاده مي گردد ، امروزه تقاضا براي چنين پارچه هايي خصوصا" جهت توليد پوشاك كودك ، لباس بيرون از خانه يا لباس كاردر محيط باز ، لباس ورزشي ( ورزشهايي مثل تنيس ، گلف ،شناو دو ) رو به افزايش مي باشد .درحال حاضر استاندارد مورد قبـــولي براي ميزان UPF وجود ندارد اما اين موضوع روبه تغيير است . چنانكه Nicol Nelson مدير توليد شركت UNIFI بيان مي كند كه :« همانطور كــــه مصـــرف كنندگان هر چه بيشتر به سلامتي و پوست خود اهميت مي دهند ، ميزان UPF در پارچه ها به سمت استاندارد شدن پيش مي رود. در شركت UNIFI مقدار مورد قبول براي UPF پوشاك 50 + مي باشد . باتوجه به يك نظرسنجي ، يك اتفاق نظر كلي بين مصرف كنندگان UNIFI وجود دارد كه UPF پارچه بايد حداقل 30 + باشد.» تصور مي شود كه باتوجه به گرم شدن هواي جو زمين به طور عمومي وهمچنين افزايش سالانه سرطان پوست ، مصرف كنندگان به دنبال راههايي هستند كه اثرات زيان بار اشعه UV را كاهش دهند كه دسترسي به پوشاك ضد UV ميتواند يكي از راههاي كاهش اين اثرات باشد .