« بسمه تعالي »

خلاصه أي از مقاله بالا بردن كيفيت حاكميت در كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا ( MENA )


اغلب ، دولت ها و ملت ها در آرزوي توسعه كشورشان هستند ، ولي براي اين توسعه تعبيرهاي زيادي وجود دارد . اغلب اين واژه را در قالب اقتصادي معنا مي كنند به طوري كه بيشتر شدن كالاها به همراه تضمين اشتغال و در آمد براي تمامي كساني كه واجد شرايط هستند ، تعبير واژه توسعه تلقي مي شود . اما بر همگان روشن است كه توسعه به معناي دسترسي به خدمات دولتي كافي ، نيز هست . و بالاخره به توسعه انساني مي رسيم كه كيفيت زندگي مادي انسان هاست به طوري كه افراد جامعه انتخاب و فرصت هاي بيشتري براي شناسايي استعدادهايشان داشته باشند . علاوه بر اينها كيفيت هاي غير قابل لمس ديگري نيز هست كه در تمامي كشورهاي پيشرفته تر مشهود است و آن رفع تبعيض هاي ناروا يا برابري در سطح جامعه (equality of treatment) ، آزادي در انتخاب، آزادي بيان و حق انتقاد ، و فرصت مشاركت در حكومتي كه بر آنان حاكم است ، مي باشد . خوشبختانه، در قانون اساسي تمامي كشورهاي MENA ، اين ابعاد و ارزشهاي توسعه ، محترم شمرده شده و حكومت جمهوري يا مردمي يكي از مكانيزم هايي است كه از طريق آن اين ارزشها براي ملت محفوظ مي ماند .

اگر حكومت مردمي ، استفاده از اختيارات به نام مردم باشد ، حاكميت خوب استفاده از اختيارات به نحوي است كه تماميت ارضي ، حقوق مردم و نيازهاي تمامي افراد آن جامعه ، محترم شمرده شود . دو چارچوب ارزشي در جهان براي يك حاكميت خوب در نظر گرفته مي شود كه بويژه در رابطه با كشورهاي منطقه MENA مطرح است و آن جامعيت دادن و مسئوليت پذيري است . جامعيت دادن به معناي برابري است كه در قانون اساسي تمامي كشورهاي منطقه وجود دارد . برابري در قالب حاكميت ، به معناي اين است كه تمامي كساني كه سهمي در مراحل حاكميت دارند و مي خواهند در حاكميت كشورشان مشاركت داشته باشند ، امكانات مساوي و متناسب در اختيارشان قرار داده شود. به طور خلاصه ، حاكميت ، جامع و فراگير است و انحصاري نيست . حاكميت جامع گرا داراي ساز و كارهايي براي تعريف و حمايت از حقوق اساسي تمامي افراد است و راه حل ها و توانمنديهايي را فراهم مي آورد كه حكومت قانون پشتوانه آن است . حقوق افراد شامل قسط و عدل ميان خود افراد مي شود و حاكميت خوب يعني به وجود آوردن شرايطي براي پشتيباني از اين حقوق .

حقوق افراد شامل چگونگي رفتار دولت ها با ملت نيز مي شود ، و حاكميت خوب يعني دولت ها افرادي با حقوق متساوي را در مقابل قانون به يك چشم بنگرند و تبعيض براي آنان قائل نشوند و امكانات برابر براي دسترسي به خدمات دولتي براي آنان فراهم آورند .

دومين ارزش به نحوه اجراي كارها بر مي گردد . نحوه اجراي كارها ، در قالب واژه حاكميتي يعني كساني كه از جانب مردم و به نام مردم براي اجراي حكومت برگزيده شده اند بايد براي شكست ها و موفقيت هايشان به مردم پاسخگو باشند . خلاصه اينكه آنها در مقابل مردم مسئول هستند . اين پاسخگو بودن و مسئوليت پذيري مبتني بر دانش و اطلاعات است ، پس تكيه بر شفافيت ساز و كارها (‌مكانيزم هاي ) حكومت دارد . همچنين ، پاسخگو بودن مبتني بر انگيزه هايي است كه دولتمردان را تشويق به انجام امور مملكت از روي صداقت ، وفاداري و كارايي كند . اين انگيزه ها ، هم از طريق رقابت و انتخابات آزاد افراد براي كارهاي دولتي ايجاد مي شود و هم از طريق رشد فضائل اخلاقي براي خدمت به مردم و به نفع مردم .

مسئوليت پذيري و جوابگويي مي تواند هم دروني و هم بيروني باشد . پاسخگويي بيروني وقتي است كه خود مردم ، دولت را مورد سئوال قرار مي دهند مثل وقتي كه ساكنان يك روستا ، كدخداي ده را انتخاب مي كنند . همچنين مي توان مثال هايي در مورد دريافت كنندگان خدمات دولتي زد ( مثل اولياي دانش آموزان ) كه مستقيماُ اولياي مدرسه ( يعني معلمين و مدير مدرسه ) را پاسخگو مي دانند . مسئوليت پذيري دروني وقتي است كه دولت كه حافظ منافع مردم است ، تشكيلات و انگيزه هايي براي اداره نحوه عملكرد آژانس هاي مختلف در درون دولت ، ايجاد مي كند مثل تفكيك قدرت ها و برقراري كنترل ( اختيارات ) و تعديل ( اختيارات ) .

به طور كلي ، جامعيت دادن و پاسخگويي يا مسئوليت پذيري ، هر دو ، عوامل شكوفايي يك حاكميت خوب هستند .

يكي از مظاهر مهم و متداول حاكميت ضعيف ، فساد است كه در قالب رشوه ، پارتي بازي ( حمايت از خويشاوندان و اقربا ) ، و تعصب بروز مي كند . با انكار حق ايجاد امكانات عادلانه براي همه ، فساد بالا مي گيرد كه نتيجه فقدان مسئوليت پذيري و پاسخگويي چه به صورت دروني و چه بيروني است.

اين مقاله به بررسي توسعه ـ از لحاظ اقتصادي ، اجتماعي و انساني ـ در كشورهاي منطقه MENA مي پردازد كه به علت ضعف حاكميت دولت ، از ديگر مناطق جهان عقب تر است .

عناوين ديگر اين مقاله عبارت اند از :
ـ عموماُ‌ حاكميت در MENA ضعيف تر از بقيه جهان است ـ از نظر كيفيتي ……
ـ معيار يك حاكميت خوب ……
ـ حاكميت ضعيف يكي از عوامل رشد نه چندان خوب در MENA بوده است ….
ـ به دليل حاكميت نالايق جو تجاري به زنجير كشيده شده است …..
ـ ضعف حاكميت ، همچنين كيفيت كالاها و خدمات دولتي را محدود ساخته است .
ـ پر كردن شكاف حاكميتي منطقه ، هم يك چالش است و هم يك فرصت .
ـ هر برنامه يا طرح براي بالا بردن كيفيت حاكميت مستلزم توجه به دو ارزش توآمان مسئوليت پذيري و جامعيت دادن است …
ـ … آغاز يك سري اصلاحات با تعهد آشكار به وسيله كشورها …
ـ … تدوين يك برنامه و قانونمند كردن آن براي بهبود حاكميت …
ـ … پيشنهاد پنج راه براي حاكميت خوب …
ـ … گسترش جامعيت گرايي …
ـ … تقويت مسئوليت پذيري بيروني از طريق اقدامات ملي …
ـ … تقويت مسئوليت پذيري بيروني از طريق اقدامات محلي …
ـ … تقويت مسئوليت پذيري دروني از طريق كنترل و تعديل ( اختيارات ) در سطح ملي .
ـ … تقويت مسئوليت پذيري دروني از طريق اصلاحات اداري
ـ … خلاصه : پيروي از تعهدات همراه با عمل .