بهره وري، آموزش و توسعه صنعتي
البته بعضي از اقتصادهاي كشورهاي شرق آسيا تغيير نرخ بهره وري را معادل سازمان كشورهايOECD به ثبت رسانده اند اما بسياري از كشورهاي درحال توسعه هم به كنديپشت سركشورهاي پيشرفته لنگ لنگان قدم برميدارند. كه تعدادي ازآنها عبارتند ازالجزاير، ايران وعراق كه واجد تغييرمنفي دربهره وري بوده اند.
واضح است عليرغم اينكه كشورهاي درحال توسعه داراي پتانسيل لازم براي استقراض وتطبيق فنآوري وارداتي هستند اما از منظر فنآوري به مسابقه رشد جهاني نميرسند .بنابراين جرقههاي خودكاري براي تغيير شرايط بهره وري ديده نمي شود نتيجتا" مسئله به نقش دولت مركزي معطوف ميگردد.
نقش دولت در ارتقاء رشد بهره وري به چگونگي مسائل اقتصادي وآموزش شركت ها مربوط مي شود جمله اي معروف از مايكل پورترMichael porter هست كه ميگويد« اين ديگر كشورها نيستند بلكه شركت ها هستند كه دراقتصاد جهاني به رقابت برخواهند خواست» بسخن ديگر تغيير در بهره وري در سطح شركت هاست كه اهميت مي يابد .اما دولت ها هم بنوبه خودمي توانند مراحل آموزش را تسهيل نمايند.
كشورهاي شرق آسيا بطريقي از راه هاي معمول تلاش كرده اند كه بكمك اتخاذ يك نقش دولتي فعال در انگيزه دادن به رشد صنعتي وتوسعه نيروي انساني ،به فرآورده هائي همچون آموزش ، تغيير دربهرهوري ومسائل اقتصادي نائل شوند ولاجرم پيشرفت بزرگ اقتصادي اين كشورها بسياري از صاحب نظران را برآن داشته تامطرح كنند كه جهت بهينه كردن بهره وري در صنعت نيازمند«سياستگذاري صنعتي » هستند . آيا واقعا" كشورهاي حوزه خاورميانه وشمال آفريقا نيازمند يك خط مشي صنعتي هستند؟
زماني كه به سياست صنعتي مي انديشيم ، جمله آقاي Ross Perto كه درمناظره انتخاب رياست جمهوري 1992ميلادي ايالات متحده آمريكا، بر زبان راند مطرح ميشود كه گفت : « فرق ميكند، اگر كشوري تراشه كامپيوتري بسازد ويا تراشه سيب زميني توليدكند» اين عبارت خودگوياي سياست صنعتي است يعني انتقال ساختاركشور به يك جامعه صنعتي نيازمند انگيزشهاي فنآوريست كه آموزش وتغيير بهره وري را تسريع كند.
از ميان 5 ستاره برتر شرق آسيا، بعضي هاسياست صنعتي را پيش گرفته اند وبعضي ها هم بكار نه بسته اند.مثلا" ژاپن وكره جنوبي تراشه كامپيوتر را به تراشه سيب زميني ترجيح داده اند.سنگاپور در پي ارتقاء سطح صادرات وميزان جذب سرمايه هاي خارجي بوده است كه بنوبه خود يك سياست صنعتي را طلب مي كند.از طرف ديگر منطقه آزاد هنگ كنگ مثال مطلوبي براي يك اقتصاد كاملا" آزاد با دروازه هاي باز مي باشد واجازه ميدهد كه تراشه هاي اعم از سيب زميني يا كامپيوتري هروقت كه نياز باشد به توليد وفروش برسند وچنين سياست بازارگرائي نمي گذارد كه سياست هاي صنعتي را تفكيك كرده براي كشوري خاص تعميم داشته شود تا با بكاربردن آن باعث تغييراتي براي شرق آسيا گردد چه برسد به اينكه قائل شويم كه براي كشورهاي حوزه خاورميانه وشمال آفريقا باعث تغييرات بشوند.
عليرغم تنوعات يادشده ،حداقلدو حوزه دركشورهاي خاورميانه وشمال آفريقا وجود دارد كه باعث تفكيك يك نوعي از سياست صنعتي خاص ميگردد. اولا" ،دولت هاي منطقه اي بايد ازطريق بكارگيري استراتژيهاي فعال همچون تصرف فناوري ( ازطريق خريداري ) ،توسعه صادرات وسرمايهگذاريهاي مستقيم ، از اقتصاد جهاني بهره مند شوند. دوما" ،واضح است كه اگر اكثريت رشد بهره وري اساسا" از بستر بكارگيري وپذيرش سرمايه هاي خارجي حاصل ميشود پس كشورها هم بايد دروازه هاي خود را بروي آن تحولات بگشايند ومشتاقانه از آنها پذيرايي كنند همچنين فرصتهائي براي بعضي كشورها وجود دارد كه از طريق صادرات ، آموزش بگيرند. فعاليت هاي صادراتي، عواملي چون دانش بازاريابي ، فنآوري واطلاعات بازار مربوط به حضور مشتريان ، كه اقتصاد كشورها را رقابتي تر ميكنند با يكديگر تركيب ميكند. گرچه( بعقيده دكترجان پيج JohnPage (رئيس بخش اقتصادي سازمان كشورهاي خاورميانه وشمال آفريقا دربانك جهاني )عوامل كليدي فوق موجد موفقيت كشورهاي شرق آسيا هستند ولي از نظر بين المللي مورد قبول نيستند. با وجود اين ، اگر كسي بخواهد نگاهي به روابط في مابين بازبودن دروازه هاي كشور به اقتصاد جهاني وتغيير در ميزان بهره وري بنمايد، پيشنهادات JohnPage موثر ومثبت خواهد بود. درحقيقت كشورهاي: 1 )شرق آسيا و آمريكاي لاتين بلحاظ وحدت بازارجهاني اهميت والائي دارند درحاليكه كشورهاي 2) جنوب آسيا،خاورميانه وشمال آفريقا در اين رابطه اهميت چنداني ندارند چرا كه تغيير در ميزان بهرهوري كشورهاي گروه 1 سريع ترين آهنگ ودر گروه 2 كم ترين سرعت را نشان ميدهد.
همين موضوع درخصوص سرمايه گذاري مستقيم خارجي هم صدق ميكند. يعني اينكه مناطقي از جهان كه درجلب آن سرمايه هاي خارجي(FDI) *بيشترين توفيق را داشته اند، درجلب فنآوريهاي جديد وتغيير بهره وري هم بيشترين موفقيت را نشان داده اند وبرعكس آن كشورها ئي كه نتوانستند سرمايه اي بطور مستقيم (FDI)جلب كنند در تغيير بهره وري هم عقب مانده اند.